Pochodzenie ras psów

From Encyklopedia Zwierząt - Euroanimal

Spis treści

Biologów od wieków fascynuje zmienność wyglądu psów. Psy domowe mają od 25 centymetrów do nawet 1 metra wysokości i ważą od 1 do 90 kilogramów. To największa różnorodność rozmiarów wśród wszystkich gatunków ssaków. Jaka jest tego przyczyna?

Nasza wiedza na ten temat pochodzi z wykopalisk i jest o tyle subiektywna, bo wykopaliska te są głównie zlokalizowane w Europie. Tak więc udomawiane zapewnie w centralnej Azji psy trafiały tu z opóźnieniem - wraz z wędrówkami ludzi.

Podwaliny teorii powstania ras psów stworzył Theodor Studer. Zafascynowany odkryciem szczątków prapsów stworzył historyczny podział ras w stosunku do współcześnie istniejących. Opublikował te wyniki w 1901 roku, w swojej pracy pod tytułem "Psy prehistoryczne a obecnie żyjące rasy" ("Die prähistorischen Hunde in ihrer Beziehung zu den gegenwärting lebenden Rassen"). Z czasem okazało się, że przedstawiony przez Studera podział ras nie uwzględniał wszystkich cech, co spowodowało powstaniem nie do końca sprawdzonych stereotypów naukowych. Możemy mieć nadzieję że najnowsze badania genetyczne rzucą nowe światło na dotychczasową wiedzę o powstaniu psich ras.

Najstarsze paleolityczne wykopaliska kanidów o cechach mieszanych typu „wilk-pies” pochodzą z Egiptu, Palestyny, Persji i Indii. Wiemy więc że udomowienie psa nastąpiło w późnym paleolicie, co najmniej 10 tys. lat p.n.e.

[edytuj] Linie rozwojowe

W mezolicie żyły już zwierzęta o cechach typowo psich. Naukowcy znaleźli szczątki 3 różnych form psów żyjących we wczesnym mezolicie: Canis familiaris inostrancevi, Canis familiaris ladogensis i Canis familiaris putiatini.

Ponieważ nie znaleziono praprzodka wpólnego dla poszczególnych lini rozwojowych, uważa się że najprawdopodobniej powstały one niezależnie przez udomowienie różnych odmian wilka.

[edytuj] Canis familiaris inostrancevi

Canis familiaris inostrancevi został zrekonstruowany na bazie wykopalisk w Danii, Szkocji i Rosji pochodzących z wczesnego mezolitu (8 tys. lat p.n.e.). Był dużym psem o wyraźnie wilczych cechach. Żył długo, a jego szczątki znajdujemy jeszcze na stanowiska z epoki brązu.

Od C. f. inostrancevi pochodzi Canis familiaris intermedius, którego szczątki odnalezione w Szwajcarii, Austrii i Czechach pochodzą z epoki brązu (ok. 1600 lat p.n.e.). Był to pies średniej wielkosci, o zdecydowanie już „psich” cechach. Obecnie C. F. intermedius uważany jest za jedną z dwóch lini rozwojowych.

Bezpośrednio od C. f. inostrancevi pochodzi też inna dużo późniejsza (700 lat p.n.e.) odmiana psa - Canis familiaris decumanus. Pies ten posiadał wiele cech charakterystycznych dla molosów - był gróbokościsty i ciężki a jego kufa była skrócona.

Od C. f. decumanus wywodzą się duże współczesne psy o głowie dość masywnej i graniastej.

Współczesny pies rasy Akita
Współczesny pies rasy Akita

[edytuj] Canis familiaris Ladogensis

Nad jeziorem Ładoga znaleziono pochodzące z wczesnego mezolitu (8 tys. lat p.n.e.) szczątki Canis familiaris Ladogensis, który uznawany jest za zupełnie odmienną linią rozwojową psa.

Od C. f. Ladogensis pochodzą niewielkie psy z okresu budowli palowych w neolicie (3500 lat p.n.e.): Canis familiaris spaletti i pies torfowy Canis familiaris palustris.

Od występujacego jeszcze w epoce brązu psa torfowego C. f. palustris wywodzi się inny pospolity pies tej epoki Canis familiaris martis optimae.

Od praprzodków C. f. palustris i C. f. spaletti pochodzą współczesne małe psy.

Współczesny pies rasy Basenji
Współczesny pies rasy Basenji

[edytuj] Canis familiaris putiatini

Canis familiaris putiatini został znaleziony w Niemczech na stanowiskach z wczesnego mezolitu (9 tys. lat p.n.e) - są to najstarsze znaleziska szczątków psich. Z końcem neolitu (2200-700 p.n.e.) zastąpiła go pokrewna odmiana Canis familiaris leineri, popularna nie tylko w Europie ale i w Północnej Afryce i na Bliskim Wschodzie.

Od Canis familiaris leineri wywodzą się wspóczesne rasy psów średnich, stosunkowo długonogich.

[edytuj] Podział ras psów ze względu na pochodzenie

Tradycyjny podział ras na grupy i sekcje został sprządzony przez FCI pod kątem walorów użytkowych psów. Nie uwzględnia on pochodzenia ras.

Wprawdzie współczesne rasy psów powstały w wyniku krzyżowania osobników o różnym pochodzeniu, jednakże najcześciej dominują w nich cechy któregoś z protoplastów. Z punktu widzenia nauk biologicznych pozwala to na sporządzenie filogenetycznej dwustopniowej systematyki (na frakcje i kategorie).

[edytuj] Frakcja Lupoidea

Kategoria Szpicowate
Pochodzą od psa torfowego C. f. palustris jako starsza gałąź rozwojowa (u szpiców północnych domieszka C. f. inostrancevi).
W systematyce FCI:
Kategoria Terierowate
Pochodzą od psa torfowego C. f. palustris (albo od C. f. spaletti?) jako młodsza gałąź rozwojowa (z domieszką C. f. leineri).
W systematyce FCI:
  • grupa III "Teriery"
  • oraz sekcja 1 grupy II "Psy w typie pinczera i sznaucera".
Kategoria Psy małe
Gałąź spokrewniona z C. f. ladogensis o niewyjaśnionym pochodzeniu.
W systematyce FCI:
Kategoria Owczarkowate
Pochodzą od C. f. matris optimae.
W systematyce FCI:
  • przeważająca część grupy I "Owczarki i inne psy pasterskie z wyłączeniem szwajcarskich psów do bydła".

[edytuj] Frakcja Molossoidea

Kategoria Molosowate (dogowate)
Pochodzą od C. f. inostrancevi.
W systematyce FCI:

[edytuj] Frakcja Braccoidea

Kategoria Gończakowate (ogarowate)
Pochodzące od C. f. intermedius.
W systematyce FCI:

[edytuj] Frakcja Graioidea

Kategoria Chartowate
Pochodzą od C. f. leineri.
W systematyce FCI:
  • grupa X "Charty"
  • chartokształtne typu tesema z grupy V, basenji.

[edytuj] Genetyka przychodzi z odsieczą

Ostatecznej weryfikacji teorii powstania ras psów dokonuje genetyka.

Szczególne zainteresowanie poświęcili naukowcy rasie o nazwie Portugalski pies dowodny, ze względu na dużą zmienność rozmiarów w obrębie tej rasy. Następnie przeanalizowali DNA ponad 3000 psów z 143 różnych ras. Badania dowiodły, że wszystkie małe psy mają taką samą sekwencję DNA zawierającą gen "insulinopodobnego czynnika wzrostu (IGF-1)".

Oczywiście niewyjaśnionym pozostaje czy ta zmiana genetyczna pochodzi od jednego wspólnego przodka wszystkich małych psów (Canis familiaris Ladogensis ?), czy też pojawia się spontanicznie w różnych rejonach geograficznych i czasie.

autor: MaWi, MaWi A.I.

źródło: dr hab. Andrzej Kaźmierski Zakład Morfologii Zwierząt UAM, Dwumiesięcznik PIES, Nr 6 (290) 2001

[edytuj] Przeczytaj także




Ogłoszenia

sprzedam psa
sprzedam kota